صندوق تعاون، موسسه ای است اعتباری و دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی که برای مدت نامحدود تشکیل شده است. حوزه عملیات صندوق تعاون، سراسر کشور و مرکز اصلی آن در تهران است. سرمایه اولیه صندوق تعاون، 8 میلیارد ریال است. صندوق تعاون که یک شخص حقوقی دولتی محسوب می شود، احتیاج به ثبت نداشته است.
صندوق تعاون دارای ارکان ذیل است :
- وزیر تعاون ؛
- هیئت مدیره و مدیرعامل ؛
- بازرس ( حسابرس ) .
اکنون نقش هر یک از این ارکان را به اجمال شرح می دهیم :

    وظایف و اختیارات وزیر تعاون

وظایف و اختیارات وزیر تعاون در مورد صندوق تعاون عبارت است از :
- بررسی و تصویب خط مشی و سیاست های کلی صندوق؛
- بررسی و تصویب بودجه سالانه که از طرف هیئت مدیره پیشنهاد می شود؛
- اتخاذ تصمیم نسبت به پیشنهاد افزایش سرمایه صندوق ؛
- بررسی و اتخاذ تصمیم نسبت به سایر مواردی که از طرف هیئت مدیره پیشنهاد می شود؛
- انتخاب و عزل اعضای هیئت مدیره و مدیرعامل و تعیین مبلغی که به عنوان حق حضور به اعضای هیئت مدیره پرداخت می شود و پاداش آن ها، تعیین حق الزحمه بازرس و حقوق و مزایای مدیرعامل ؛
- تصویب آیین نامه های اداری و استخدامی و سایر آیین نامه های مورد نیاز تشکیلات صندوق، به پیشنهاد هیئت مدیره ؛
- اتخاذ تصمیم نسبت به مطالبات مشکوک الاوصول و لاوصول صندوق؛
- انجام سایر وظایف و اختیاراتی که طبق اساسنامه صندوق یا قوامین و مقررات، بر عهده مجامع عمومی می باشد.

    هیئت مدیره صندوق تعاون

اداره صندوق تعاون بر عهده هیئت مدیره صندوق است که دارای 5 نفر عضو است. اعضای هیئت مدیره به انتخاب و حکم وزیر تعاون، برای مدت دو سال منصوب می شوند و انتخاب دوباره آن ها بلامانع است. وزیر تعاون می تواند اعضای هیئت مدیره را – بعضاَ یا کلاَ- عزل کند. پس از انقضای مدت ماموریت تا وقتی که مدیر یا مدیران جدید انتخاب شده اند، اعضای هیئت مدیره کماکان عهده دار مسئولیت خواهند بود. هیئت مدیره در اولین جلسه خود، یک رئیس و یک نایب رئیس از میان اعضا انتخاب می کند. جلسات هیئت مدیره به دعوت رئیس هیئت مدیره حداقل هر ماه یک بار تشکیل می شود و با حضور اکثریت اعضا، یعنی سه نفر رسمیت می یابد. تصمیمات هیئت مدیره، حداقل با سه رای موافق معتبر است. اعضای هیئت مدیره از صندوق، حق حضور و پاداش دریافت می کنند. وظایف و اختیارات هیئت مدیره صندوق تعاون عبارت است از :
- تنظیم برنامه ها و خط مشی کلی صندوق و پیشنهاد آن به وزیر تعاون برای تصویب ؛
- تصویب مقررات و دستورالعمل های مورد نیاز، در چهارچوب مقررات موجود؛
- رسیدگی و اظهارنظر درباره گزارش های مدیرعامل و بازرس و نیز حساب سود و زیان و ترازنامه صندوق و ارائه آن ها به وزیر تعاون برای تصویب ؛
- ارائه گزارش و نظر مشورتی به وزیر تعاون درباره عملکرد و وامور صندوق ؛
- تصمیم گیری و پیگیری لازم درباره وصول مطالبات صندوق و پرداخت دیون آن.

    مدیرعامل صندوق تعاون

مدیرعامل صندوق تعاون به پیشنهاد هیئت مدیره و تصویب وزیر تعاون از میان اعضای هیئت مدیره یا خارج از آن ها برای مدت دو سال انتخاب و با حکم وزیر تعاون منصوب می شود. انتخاب مجدد وی بلامانع است ، هیئت مدیره می تواند ایفای وظایف و اختیارات خود را با تعیین موارد، به مدیرعامل تفویض کند. وزیر تعاون می تواند مدیرعامل را عزل کند.
برخی از وظایف و اختیارات مدیر عامل عبارت اند از : انجام امور اداری و مالی و عملیات موضوع صندوق و اجرای مصوبات وزیرتعاون و هیئت مدیره، استخدام ، اخراج ، ترفیع ، انتقال ، ماموریت و اجرای سایر امور اداری و استخدامی کارکنان ، تهیه بودجه سالانه و ترازنامه و حساب سود و زیان و گزارش های مالی، اقدام برای وصول مطالبات صندوق، ارائه پیشنهاد افزایش یا کاهش سرمایه و دیگر اقدامات لازم در مورد تعهدات صندوق.
مدیرعامل نمایندگی صندوق را در مقابل سازمان های دولتی و غیردولتی، اشخاص حقیقی و حقوقی، مراجع قانونی و اقامه دعوی و دفاع از هرگونه دعوی کیفری یا حقوقی، با حق توکیل غیربرعهده دارد. کلیه چک ها و اسناد و ارواق مالی، اعتباری، معاملاتی، تجاری و اسناد تعهدآور، با امضای ثابت مدیرعامل و امضای متغیر رئیس هیئت مدیره یا یکی از اعضای آن ( به تعیین رئیس هیئت مدیره ) ، معتبر خواهد بود. سایر اسناد و مکاتبات را فقط مدیرعامل امضا می کند، در این مورد، مدیرعامل می تواند حق امضای خود را – به مسئولیت خود – به یکی از مسئولان یا کارکنان صندوق واگذار کند. مدیرعامل از صندوق، حقوق و مزایا دریافت می کند.

    بازرس صندوق تعاون

بازرس صندوق که حسابرسی آن را برعهده دارد، موظف است طبق مقررات مربوط، اعمال نظارت کند، به حساب ها، ترازنامه و حساب سود و زیان صندوق رسیدگی و گزارش های لازم را تهیه کند و به وزیر تعاون ارائه دهد. بازرس صندوق، کلیه وظایف و اختیاراتی را که به موجب قانون تجارت، بر عهده بازرس است داراست. بازرس نکلف است گزارش خود را درباره حساب های سالانه و ترازنامه صندوق، ظرف سه ماه از پایان سال مالی صندوق، به وزیر تعاون تسلیم کند. بازرسبا اطلاع مدیرعامل و بدون دخالت در عملیات اجرایی، حق مراجعه به کلیه اسناد و مدارک صندوق را دارد. بازرس از صندوق حق الزحمه دریافت می کند.
با التفات به اینکه به موجب بند 9 ماده 8 اساسنامه صندوق تعاون، وزیر تعاون عهده دار وظایف و اخختیاراتی است که مجامع عمومی برعهده دارند و انتخاب بازرس از جماه ئظایف و اختیارات مجامع عمومی است، لذا انتخاب و نصب بازرس با وزیر تعاون است. وزیر تعاون می تواند بازرس را عزل کند.

    چند مطلب

1- هیئت مدیره باید ترازنامه، حساب سود و زیان و سایر صورت های مالی را ظرف دو ماه پس از پایان سال مالی صندوق تعاون، به بازرس صندوق تسلیم کند تا وی بتواند به آن ها رسیدگی کند و گزارش های لازم در این باره را ظرف سه ماه پس از پایان سال مالی صندوق، به وزیر تعاون تسلیم کند.
2- سال مالی صندوق تعاون از اول فروردین ماه هر سال شروع می شود و در پایان اسفندماه همان سال به پایان می رسد، به استثنای سال اول تاسیس که از تاریخ تشکیل تا آخر اسفندماه همان سال محاسبه می شود.
3- سود خالص صندوق، در هر سال مالی به حساب سرمایه صندوق منظور می شود.
4- انحلال و تصفیه صندوق در صورت لزوم، طبق مقرراتی خواهد بود که به پیشنهاد وزیر تعاون و با تصویب هیئت وزیران، به صورت لایحه قانونی به مجلس تقدیم می شود و مجلس آن را تصویب می کند.
5- مقدار حق حضور و پاداش اعضای هیئت مدیره، حق الزحمه بازرس و حقوق و مزایای مدیرعامل را وزیر تعاون تعیین می کند و پرداخت آن بر عهده صندوق تعاون است.